ÖZEL HABER: Amerika’da Göklerin Chevrolet’i olarak tasarlanan F35 programı, dünyaca ünlü Japon otomobili Toyota’nın son haline dönüşmüş durumda. (NY Times de öyle diyor!) Projede kriz o kadar büyük ki, neredeyse ülkenin diğer silah programlarını da batıracak bir pozisyona gelmiş.
Kriz, hem finansal hem yönetimsel. Milyonlarca dolar para harcanmış ama, proje olması gerekenin yaklaşık 1 yıl gerisinde. Bütçeden oluk gibi para hortumluyor. Ancak son durumda kriz nedeniyle para da yok, proje de durma noktasında. Uçaklar zamanında yetişmeyecek.
ABD Savunma Bakanı Gates, projeden sorumlu General Davis’i geçenlerde “başarısız olduğu” gerekçesiyle görevden almıştı. Gates, son iki yıldır “üzerine düşeni tam olarak yapmadığı ve bu süre içinde meydana gelen aksamalardan doğrudan sorumlu olduğu” için, F-35'leri üreten Amerikan Lockheed Martin şirketine yapılacak 614 milyon dolarlık ek ödemeyi iptal etmişti.
Proje bütçesinin çeyreği kadar bir parayı F-35 lerin ön satışından çıkarabilecek olan, ülkenin en büyük askeri firması Lockheed Martin için utanç verici bir durum. Pentagon yetkilileri, krizin diğer askeri projelerin çöküşüne bile neden olabileceğini söylüyor.
ABD Hava, Deniz Kuvvetleri ve deniz piyadeleri 2,400 adetten fazla uçak almak istiyorlardı. Fakat programdaki gecikme F-35 siparişlerini düşürmelerine de sebep olacak gibi. Bu ihtimal nedeniyle Lockheed Martin’in diğer ürün siparişlerinin iptali de söz konusu.
Tanesi başlangıçta 80-90 milyon dolar olarak hesaplanan uçağın maliyeti 120 milyon dolara çıktı. Lockheed Martin, 8 müttefikten satılacak uçaklar karşılığında 300 milyar dolar gelir bekliyordu. Ödemeler uçakların teslim programına göre de ayarlı. Müttefikler bu kriz dolayısıyle alımdan vazgeçerse, hem kurum hem Amerika için felaket olacak.
Lockheed Martin daha uçuş testlerinin sadece %2’sini tamamlamış. Buna rağmen,
F-35 için kriz sadece ekonomik değil. Uçağın performansı da tartışılıyor. “Geleceğin uçağı” olarak sunulan F-35 uçağı, Rus uçakları karşısında yapılan simüle savaşta da hezimete uğramıştı. Dikine kalkabilen, radarda gözükmeyen, dünyanın en iyi motoruna sahip olduğu söylenen F-35! Modern Rus uçakları karşısında varlık gösterememişti. MİG, Sukhoi gibi popüler Rus uçakları karşısında F-35’in performansı çok zayıf çıktı. Bilgisayar ortamında yapılan sanal savaş oyunları gerçeğe yakın koşullarda oynanıyor. Dost ve düşman uçakların tüm verileri bilgisayara yükleniyor. Uçaklar karşılıklı hava hava ve hava yer pozisyonunda deneniyor. F-35 her dalda hezimete uğradı.
Asrın uçağının kötü performansı, bu konuda ciddiyetiyle bilinen savunma dergilerince eleştiri bombardımanına tutuldu. Bunlarda biri de ünlü İngiliz savunma dergisi Jane’s Defence Weekly idi. Dergi bir süre önce F-35’i yerden yere vurmuştu.
“Geleceğin savaş uçağı” diye takdim edilen F-35 uçağı daha başta bu kadar yoğun tartışmaya neden oldu. Projedeki kriz iptal noktasına giderse, ABD Rusya karşısında savaş uçakları açısından oldukça geride kalmış olacak. Zira Rus havacılık sanayii son ürünü T-50’yi başarıyla uçurdu bile. Rus T-50, ihalede F-35’in karşısına çıkarılan F-22 Raptor’un kopyası gibi.
JSF F-35 Müşterek Saldırı Uçağının üretimine katkıda bulunan firmalardan biri de bizim TAİ. Türkiye bu uçaklardan 100 adet alacak. Bazı parçaları da TAİ yapacak. Kurumun bu son krizden nasıl etkileneceği henüz belli değil. Ama proje çökerse F-16'ları eskiyen THK'nin çok olumsuz etkileneceği kesin.
Tuncer Bahçivan
Savunma editörü
www.gazeteci.tv